terug

Nieuws

  • 12 december 2014: Oratie van Anne Gerritsen, Universiteit Leiden

    12 december 2014: Oratie van Anne Gerritsen, Universiteit Leiden

    De multiculturele geschiedenis van sojasaus
    De sojasaus in onze keukenkastjes is niet iets van de laatste jaren. De saus maakt een belangrijk deel uit van de lange geschiedenis van de uitwisselingen tussen Azië en Europa. Dat zegt Anne Gerritsen vrijdag 12 december in haar oratie ter aanvaarding van de Kikkoman-leerstoel.

    Geen recent fenomeen
    De Kikkoman-leerstoel is in het leven geroepen om de studie van de interculturele dynamiek van de Azië-Europa-uitwisseling te bevorderen, waarin de Universiteit Leiden een lange traditie heeft. Prof.dr. Anne Gerritsen is de eerste hoogleraar die aan de Kikkoman leerstoel verbonden is. In haar oratie zal zij ingaan op de bekende Aziatische sojasaus, bij uitstek een product dat illustreert dat culturele uitwisseling, vooral ook in de eetcultuur, geen recent fenomeen is.

    De officiële benaming van de leerstoel is: ‘The Kikkoman Chair for the study of Asia-Europe intercultural dynamics, with special attention to material culture, art and human development’. De leerstoel wordt gesponsord door de Kikkoman Foundation en de Vereniging van Vrienden van de Aziatische Kunst.            

    18e eeuw
    Al vroeg in de 18e eeuw werd er sojasaus naar Nederland verscheept. Dat gebeurde met VOC-schepen in zogenaamde kelders, kisten met afzonderlijke vakken om flessen veilig te verschepen. De zoute saus werd al snel populair, want niet veel later werd hij opgenomen in verschillende kookboeken. Zo staat er in De volmaakte Hollandse keuken-meid uit 1752 zelfs een recept om zelf sojasaus te maken, al was dat volgens Gerritsen meer een soort vleesjus.

    Alle lagen van de bevolking
    De geschiedenis van sojasaus laat volgens Gerritsen goed zien dat culturele uitwisseling niet altijd academisch of elitair hoeft te zijn. ‘Meestal als het gaat over uitwisseling tussen Azië en Europa, denkt men aan zaken als porselein en zijde,’ aldus Gerritsen. ‘Dat bleven toch altijd luxe exotische producten, waar vooral naar gekeken werd. Sojasaus stond daarentegen al snel in alle lagen van de bevolking op tafel en werd heel gewoon gevonden.’

    Kunstobject als gebruiksvoorwerp
    Voor Gerritsen is eetcultuur nauw verbonden met materiële kunst. Zo werd de sojasaus vervoerd in porseleinen flesjes, die al snel in Nederland werden nagemaakt. Gerritsen: ‘Zo’n flesje was dus deels een kunstobject, maar ook gewoon een gebruiksvoorwerp. Exotische voedingswaren droegen dus bij aan de integratie van andere culturele en kunstzinnige uitingen.’

    Nationalistische ontwikkelingen
    Volgens Gerritsen is het juist in onze multiculturele wereld van belang te zien hoe ver de geschiedenis van culturele uitwisseling teruggaat. ‘Ik zie in Nederland en Engeland, waar ik veel ben, gevaarlijke nationalistische ontwikkelingen,’ meent de hoogleraar. ‘Mensen denken terug te willen naar een tijd waarin migratie en multiculturele uitwisselingen er nog niet waren. Maar die tijd heeft helemaal niet bestaan. Culturele uitwisseling is een diepgewortelde traditie waar we alleen maar rijker en sterker van zijn geworden. Daarom is deze leerstoel ook zo belangrijk. Nederland staat nu niet los van de wereld, en heeft dat ook nooit gedaan.’

    Shared Taste
    Onderdeel van de Kikkoman-leerstoel is Shared Taste. Dat is een platform dat zal worden gebruikt om verschillende aspecten van het onderzoeksproject aan een groot publiek bekend te maken. Het is de bedoeling materiële kunst die samenvalt met eetcultuur verder te onderzoeken.

    Oratie
    De oratie van Prof.dr. Anne Gerritsen vindt plaats op vrijdag 12 december 2014, om 16.00u in het Academiegebouw, Rapenburg 73 Leiden. Voor aanmelding en informatie: Universiteit Leiden

    Tekst en foto: Universiteit Leiden