terug

Twee (lampet)kannen

Collectie: Museum Meermanno

  • Deze kannen worden over het algemeen beschouwd als lampetkannen.[1] Dit kan juist zijn, maar pertinente aanwijzingen dat ze deze functie hadden ontbreken.

    Uitgevoerd in zilver kon een lampetstel, bestaande uit kan en bekken, een kostbaar onderdeel zijn van een inboedel. Het ligt voor de hand dat ze ook in porselein werden besteld. Een vroege vermelding van een lampet van Chinees porselein is te vinden in de beschrijving van het porselein dat Cornelis van Heemskerck, vice-admiraal van de vloot die op dat moment in Azië handel probeerde te drijven in 1600 vanuit Bantam naar zijn familie in Nederland stuurde: ‘1 lampet dexel ende schotel’.[2] Zoals dikwijls geldt bij historische beschrijvingen is het niet precies duidelijk wat hiermee wordt bedoeld. Iets duidelijker wordt het in de volgende twee beschrijvingen. In 1612 laten de Staten Generaal een groot geschenk bijeenbrengen voor Sultan Ahmed I van Turkije. Onder het porselein in dit geschenk bevond zich ook ‘1 lampetschotel met het lampet’.[3] In 1621 stuurde de VOC-dienaar Jan Jansz Bruijstense vanuit Batavia een vrij omvangrijke groep porselein naar zijn familie in Nederland, waaronder een lampet met bijbehorende ‘schuttel’.[4] Grote Chinese schotels werden sowieso vaak aangeduid als lampetschotels. Zij zullen vrijwel altijd als losse schotels dus zonder kan zijn verscheept en kunnen in Europa met een andere kan als lampetset gebruikt zijn. De grote schotels waren zeer kostbaar. Volgens een memorandum van de VOC aan de kooplieden in Azië uit 1603 brachten ze meer op dan specerijen – toch zeker in deze vroege periode algemeen gezien als ‘het goud’ van de handel met Azië.[5]

    Deze kannen stammen uit een iets latere periode dan de hierboven aangehaalde vermeldingen. Zij dateren uit de Overgangsperiode, 1630-1650, toen de VOC met succes porselein inkocht in haar handelsvestiging in Formosa. In die periode slaagt de VOC er (eindelijk) in porselein naar Europese vormen uit te laten voeren. Kandelaars, mosterdpotten en bierkruiken van Chinees porselein volgen exact Europese voorbeelden van metaal of keramiek. Deze grote kannen sluiten weliswaar aan op deze groep, maar zijn eerder het resultaat van een kleine aanpassing van een bestaande vaasvorm,[6] dan dat ze een kopie zijn van een Europees voorbeeld. Kleinere kannen met ongeveer hetzelfde model zullen gebruikt zijn als wijnkan, het is het formaat dat doet vermoeden dat deze grote kannen als lampetkan te interpreteren zijn. Als dat al zo is, dan waren zij moeilijk te hanteren. Door de lengte van de hals en de manier waarop het oor aan de kan zit, komt er veel kracht op het oor bij het schenken. Uit dezelfde periode is nog een ander type lampetkan van Chinees porselein bekend: lager, met een zeer stevig oor. Heel goed bruikbaar en nu wel een precieze navolging van een kan die zowel in metaal als in keramiek rond 1600 gangbaar was in Spanje en Portugal.[7]

    Waarschijnlijk waren de kannen uit Museum Meermanno eerder statussymbool dan gebruiksgoed. Zoals gezegd: een lampetstel was een kostbaar en prestigieus stuk in huis.

     

     

    [1] D.F. Lunsingh Scheurleer, ‘Keramiek in het Rijksmuseum Meermanno-Westreenianum te Den Haag’, Mededelingenblad Vrienden van de Nederlandse Ceramiek 79-80 (1975/3-4), p. 17. Het museum heeft twee vrijwel identiek stukken die een paar vormen.

    [2] C. Viallé, ‘Camel cups, parrot cups and other Chinese Kraak porcelain items in Dutch trade records, 1598-1623’, in: J. van Campen en T. Eliëns (red.), Chinese and Japanese porcelain for the Dutch Golden Age, Zwolle, 2014, p. 50.

    [3] Viallé p. 50.

    [4] Viallé p. 39.

    [5] Viallé p. 41.

    [6] R. Krahl en J. Ayers, Chinese ceramics in the Topkapi Saray Museum, Istanbul, Londen, 1986, Deel II, nr. 1623, p. 808.

    [7] M.A. Pinto de Matos, The RA collection of Chinese ceramics: a collector’s vision, Londen, 2011, Deel I, no. 78, pp. 200-203.

  • Log in om uw reactie achter te laten. Inloggen kan pas nadat u zich als gebruiker heeft aangemeld

Soortgelijke stukken