Achtergrond

Torens (zeven borden)

Het enige bord waarvan het prentvoorbeeld reeds bekend was, is dat met de afbeelding van de Haringpakkerstoren. D.F. Lunsingh Scheurleer stelde vast dat een door Pieter Schenk uitgegeven prent hiervoor tot voorbeeld heeft gediend.[1] Dit klopt, het bord is duidelijk gemaakt naar de prent van de Haringpakkerstoren uit 100 Afbeeldinge der voornaamste gebouwen van Amsterdam,[2] een prentserie die in eerste instantie door Pieter Schenk (I) en later door Barent Greve werd uitgegeven.[3]

 

De desbetreffende prent is, zoals vaker geldt voor prenten uit deze bundel, gemaakt naar een prent uit Caspar Commelins Beschryvinge van Amsterdam,[4] een populaire stadsbeschrijving die in 1693, 1694 en 1726 verscheen.[5] Deze prent van Commelin was ook de enige andere optie; alle andere gevonden prenten geven de toren weer vanuit een andere hoek. Dat voor het bord niet de prent uit Beschryvinge van Amsterdam is gebruikt, wordt duidelijk door de weergave van bijvoorbeeld details op de toren zelf en de drie houten hokjes links en rechts van de toren.

Het bord met de afbeelding van de Jan Roodenpoortstoren heeft ook een prent uit Commelins Beschryvinge van Amsterdam als voorbeeld gehad. Vijf andere prenten die de toren op min of meer dezelfde manier afbeelden, vielen af. De weergave van de toren in zijn geheel en de weergave van specifieke details komen het best overeen met de prent uit Beschryvinge van Amsterdam.[7] Daarbij is de brug op het bord weergegeven als een hele brug met twee bogen. Deze brug had echter, zoals op alle andere prenten te zien is, drie bogen. Dat is gekozen om de brug met twee bogen te weergeven is niet verwonderlijk; op Commelins prent is de brug slechts voor de helft te zien, waardoor één hele en één halve boog zichtbaar is en dus gedacht kan zijn dat de brug twee bogen had.

 

 

1. Haringpakkerstoren

 

Bord, Haringpakkerstoren, 1700-1799, China. Amsterdam Museum, inventarisnummer KA 8076.

 

Prent, De HARING-PAKKERS-Tooren, eertijds de HEYLIGE-KRUYS-Tooren: aan het Y: in het jaar 1498 al bekend, ca. 1710. Collectie Stadsarchief Amsterdam: tekeningen en prenten, inventarisnummer 010097003858.

 


2. Jan Roodenpoortstoren

 

Bord, Jan Roodenpoortstoren, 1700-1799, China. Amsterdam Museum, inventarisnummer KA 8074.

 

Prent, Ian Rooden-Poorts Toren, ca. 1710. Collectie Stadsarchief Amsterdam: tekeningen en prenten, inventarisnummer 010097011079.

 


3. Montelbaanstoren 

 

Bord, Montelbaanstoren, 1700-1799, China. Amsterdam Museum, inventarisnummer KA 8075.

 

Prent, De Mont-Albaans Tooren; hebbende al gestaan voor het jaar 1544 en 1610 met groote moeite vernieuwd, ca. 1710. Rijksmuseum, inventarisnummer 010097003959.

 


4. Regulierstoren (Munttoren)

 

Bord, Regulierstoren, 1700-1799, China. Amsterdam Museum, inventarisnummer KA 8073.

 

Prent, Reguliers Toren, ca.1660. Collectie Stadsarchief Amsterdam: tekeningen en prenten, inventarisnummer 010097003426.

 


5. Schreierstoren, gezien richting het IJ 

 

Bord, Schreierstoren, gezien richting het IJ, 1700-1799, China. Amsterdam Museum, inventarisnummer KA 8094.

 

Prent, Gelderse Kade en de Schreierstoren, Reinier Nooms, 1652-1654, Amsterdam. Rijksmuseum, inventarisnummer RP-P-OB-20.540.

 


6. Schreierstoren, gezien vanaf het IJ

 

Bord, Schreierstoren, gezien vanaf het IJ, 1700-1799, China. Amsterdam Museum, inventarisnummer KA 8068.

 

Prent, Schreyers Hoek Toren en Water Keer,1693. Collectie Stadsarchief Amsterdam: tekeningen en prenten, inventarisnummer 010094002672.

 

 

7. Toren Swych Utrecht bij de Kloveniersdoelen 

 

Bord, Toren Swych Utrecht bij de Kloveniersdoelen, 1700-1799, China. Amsterdam Museum, inventarisnummer KA 8070.

 

Prent, De Colveniers Doelen, ca.1710. Collectie Stadsarchief Amsterdam: tekeningen en prenten, inventarisnummer 010097003694.

 

 

Blader via onderstaande links door de presentatie: 

>> datering van de borden

>> geschiedenis van de kast

>> zoektocht prentvoorbeelden

>> gezichten op Amsterdam (twee borden)

>> stadspoorten (acht borden)

>> waaggebouwen (vier borden)

>> beurs en de korenbeurs (drie borden)

>> uiteenlopende bouwwerken (zes borden)

>> dorpsgezichten (zes borden)

 

 

[1] Lunsingh Scheurleer 1966 (noot 2), p. 150, afb. 280 en 281. D.F. Lunsingh Scheurleer, Chine de commande, Lochem 1989, p. 246.

[2] Turris Crucis, ad quam Yam conduntur / De Haring-Pakkers-Tooren, eertyds de Heylige-Kruys-Tooren; aan het Y: in het iaar 1498, al bekend (SAA 010097003858).

[3] 100 Afbeeldinge der voornaamste gebouwen van Amsterdam, Amsterdam: Pieter Schenk (I), s.a. [1710-1711]. 100 Afbeeldinge der voornaamste gebouwen van Amsterdam, Amsterdam: Barent Greve, s.a. [1757-1766]. Greve liet alleen de titelplaat aanpassen, de rest van de prenten bleef ongewijzigd. Zie ook I.H. van Eeghen, ‘Petrus Schenk en zijn “Afbeeldinge der voornaamste gebouwen van Amsterdam”’, Jaarboek Amstelodamum 66 (1974) pp. 117-136.

[4] Haringh Pakkers van outs de Kruys Toren (SAA 010094002769).

[5] Caspar Commelin, Beschryvinge van Amsterdam, desselfs eerste oorspronk uyt den Huyse (…) (2 delen), Amsterdam: Abraham Wolfgang, Gillis Janssonius van Waesberge, Johannes Janssonius van Waesberge (II), weduwe Dirk Boom (I), Hendrick Boom en Rembertus Goethals, 1693. Caspar Commelin, Beschryvinge van Amsterdam, zynde een naukeurige verhandelinge van desselfs eerste oorspronk uyt (…) (2 delen), Amsterdam: weduwe Aart Dircksz Oossaan, 1694. Caspar Commelin, Beschryvinge van Amsterdam, zynde een naukeurige verhandelinge van desselfs eerste oorspronk uyt (…) (2 delen), Amsterdam: Andries van Damme, Johannes Ratelband, weduwe A. van Aaltwyk en Hermanus Uytwerf, 1726. Voor de uitgave van 1726 waren de platen bijgewerkt waardoor daarin een andere staat van de prenten te vinden is.

[6] Jan Roodenpoortstoren, Nieuwe Brug, Raampoort, Schreierstoren, gezien vanaf het IJ en Westerhal.

[7] Ian Rooden-Poorts Toren (SAA 010097011079). Zie bijvoorbeeld de weergave van de bogen en ramen op de toren, of van de ladders en het wapen van Amsterdam op de brug.

terug naar een porseleinen atlas van amsterdam