Achtergrond

Meubelen en zilver uit de voormalige Nederlandse compagniegebieden

Aziatischekeramiek.nl ontvangt een gast

De site Aziatischekeramiek.nl besteedt aandacht aan Chinese en Japanse keramiek in Nederlandse openbare collecties. De relaties tussen Nederland en Azië - in welke vorm dan ook - zijn voor die collecties de grondslag.

Deze nieuwe presentatie van meubels en zilver gebruikt door Nederlanders in Azië sluit aan op deze aandacht voor Oost-West relaties. De meubelen en het zilverwerk zijn in Azië gemaakt, weerspiegelen de achtergrond van de Nederlandse opdrachtgever en de lokale productie.

 

Nederlandse collecties meubelen en zilver uit de gebieden van de voormalige handelscompagnieën  

De populariteit van exotische Aziatische producten ontketende in Europa een ongekende intercontinentale handel. De  handelsposten van de Verenigde Oostindische Compagnie besloegen het gebied van de Kaap tot aan Japan. Permanente Nederlandse aanwezigheid op deze verre oorden werd gedurende de 17e eeuw steeds belangrijker, waardoor een groeiend aantal Europeanen zich hier vestigde. Zij probeerden onder de nieuwe woonomstandigheden een vorm te vinden voor hun dagelijks leven.

De belangrijkste museumcollecties die inzicht geven in de bewoning van deze gebieden en de gebruiken van de bewoners bestaan uit meubelen en zilveren objecten. De eerste meubelen van de Nederlandse overzeese bewoners waren meegenomen uit het vaderland, kwamen van ingenomen handelsposten of gekaapte schepen. De toenemende behoefte aan deze gebruiksvoorwerpen leidde tot het ontstaan van verschillende lokale productiecentra. Hier vervaardigde de grotendeels lokale, of als slaaf geïmporteerde bevolking de benodigde gebruiksvoorwerpen. Ambachtslieden interpreteerden de van oorsprong Europese ontwerpen en ontwikkelden eigen hybride stijlen waarin ook de Aziatische invloed duidelijk zichtbaar is. 

De overgeleverde meubelen en het zilverwerk uit de compagniegebieden geven inzicht in de smaak en gebruiken van de bewoners van de multiculturele samenlevingen die op de handelsposten en door de V.O.C. gestichte steden ontstonden. Dit zogenaamde gedeelde erfgoed vertegenwoordigt de complexe uitwisseling van personen, objecten, materialen en kennis tussen Nederland en Azië. Deze objecten vertegenwoordigen daarom niet alleen de Nederlandse culturele achtergrond, maar ook lokale stijlen.  

 

Doelstellingen 

Even divers als de oorsprong van de compagniemeubelen en zilveren objecten, is ook de huidige verblijfplaats ervan. Vanaf het eind van de 19e eeuw ontstond een museale interesse in deze voorwerpen en werden er collecties aangelegd. Mettertijd ontstonden deelcollecties in verschillende Nederlandse en Indonesische musea en instituten. Deze online presentatie is bedoeld om allereerst objecten uit de belangrijkste Nederlandse collecties bij elkaar te brengen. Hierdoor kan een completer en meer samenhangend beeld gegeven worden van de bestaande rijkdom aan objecten, waardoor deze beter bestudeerd kunnen worden. 

De huidige presentatie omvat de collectie van het Rijksmuseum (Amsterdam) en hoogtepunten uit de collectie van het Tropenmuseum (Amsterdam). In de nabije toekomst zal onder meer de collectie van het Gemeentemuseum (Den Haag) en andere Nederlandse musea worden toegevoegd. Het uiteindelijke doel is om de objecten op een meertalige, onafhankelijke webpagina te plaatsen, waar ook relevante buitenlandse collecties aan toegevoegd kunnen worden.  

 

Presentatie 

De presentatie is ingedeeld op basis van meubeltypen (Kabinetten, Stoelen, Kisten, Varia) gevolgd door een aparte groep voor het zilver. De objectinformatie is afkomstig van de verschillende musea. Aanduidingen van plaatsnamen zijn letterlijk overgenomen. Voor toevoegingen is gekozen om historische aanduidingen als Nederlands-Indië (het huidige Indonesië) en Batavia (nu Jakarta) aan te houden. 

Vragen en opmerkingen zijn van harte welkom en kunnen bij de objecten worden toegevoegd.  

Doorloop deze digitale presentatie door te starten met:

>> Kabinetten

Of ga direct naar:

                         

 >> Stoelen                  >> Kisten                           >> Varia                 >> Zilver

 

Relevante literatuur  


Geijn-Verhoeven et. al., Monique van de, Wonen op de Kaap en in Batavia 1602-1795, Zwolle 2002

Gompel, Dave van et al., Furniture from the Netherlands East Indies 1600-1900: A historical perspective based on the collection of the Tropenmuseum, Amsterdam: KIT Publishers, 2013

Terwen-de Loos, J., Het Nederlands koloniale meubel : Studie over meubels in de voormalige Nederlandse koloniën Indonesië en Sri Lanka, Franeker 1985

Veenendaal, Jan et al., Aziatische kunst en de Nederlandse smaak, Zwolle, 2014 

Veendendaal, Jan, Furniture from Indonesia, Sri Lanka and India during the Dutch period, Nusantara, Delft 1985

Wall, V.I. van de, Het Hollandsche koloniale barokmeubel, Antwerpen 1939

 

(Tekst: Geoffrey Badenhorst)